دين وزندگي

نقدی بر درس نهم  معارف اسلامی (دین  و زندگی چهارم دبیرستان )

نگاهی به تمدن جدید

در نگاه نخست به عنوان درس به نظر می رسد لازم بود ابتدا تعریفی از تمدن ارائه می شد و برای خواننده مشخص می گشت

که تمدن چیست؟ آیا تمدن مطلوب است یا نه؟ بین تمدن و علم چه رابطه ای وجود دارد؟ رابطه ی علم و دین چیست؟

و بالاخره بین تمدن و دین چه رابطه ای برقرار است؟ شاید بسیاری از خوانندگان بعد از خواندن این  درس به این نتیجه برسند

که اصلاً تمدن چیز خوبی نیست و با اهداف دین در تضاد است در حالیکه یکی از اهداف دین ایجاد تمدن است اگر مدنیّت

همان قانونمندی جامعه است دین هم مجموعه قوانین الهی برای سعادت دنیا و آخرت انسان است پس تمدن فی نفسه  امری

مطلوب و در راستای دین الهی است.

ثانیاً )برای تمدن جدید محدوده ی جغرافیایی تعیین شده است در حالیکه تمدن امری انسانی است که دامنه ی تأثیراتش مرزها را در می نوردد و هر تمدنی در ایجاد تمدن بعدی مؤثر است

ثالثاً) برای تمدن جدید محدوده ی دینی فرض شده است و آن را محدود در مسیحیت نموده است در حالیکه پیروان سایر ادیان و مذاهب در آن مؤثر بوده اند

رابعاً)تمدن را تقریباً مترادف با علم گرفته است و ناچارشده برای  پیشرفت های علمی هم پیامد های منفی منظور نماید

در حالیکه علم هیچگاه پیامد های منفی ندارد و سوء استفاده ها از دستاورد های علمی توسط صاحبان قدرت و حاکمان سیاسی   کشورهـا برای سلطه بر ملت هارا نباید با علم خلط کرد علم قطعاً هدایت گر به سوی کمـالات و نزدیک کننده و تذکر دهنده ی انسان به کمال مطلق (خدا) خواهد بود همچنین مصرف گرائی و تخریب منابع و.......را نباید پیامد منفی علم دانست

بلکه این امر به عدم آگاهی انسانها و عدم هماهنگی بین  رشد فناوری و فرهنگ استفاده بشر  ارتباط دارد.

خامساً) استفاده نکردن عالمان و دانشمندان ادیان الهی از ابزارها و دستاورد های علمی برای بسط و گسترش و تسریع در انتقال

معارف دینی  را نباید از نظر پنهان داشت  به نحوی که گاه برخی سطحی نگری ها بین علوم دینی و علوم جدید مرز قائل شده و یا اصلاً آنها را در نقطه ی مقابل یکدیگر قرار داده اند در حالیکه هر دانشی انسان را به خدا نزدیک خواهد کرد  و هر دانشی

قطعاً نشانی است از عظمت و قدرت خالق جهان

این همه نقش عجب بر در و دیوار وجود                              هر که فکرت نکند نقش بود بر دیوار

و شاهد این سخن خداشناس بودن و خداگرا بودن اغلب دانشمندان علوم طبیعی جهان است

سادساً) عدم تفکیک بین ابعاد وجودی انسان و کاربرد علوم مختلف در سعادت و بهروزی زندگی دنیوی و حیات اخروی انسان و عدم آگاهی از رابطه ی علم و اخلاق و مضرّات علم بدون اخلاق عده ای را به این سو کشانده اسنت که شاید دستاورد های علمی باعث همه ی نابسامانی ها و انحطاطات شده است غافل از اینکه هدف علم و عالمان علوم مختلف  چیزی جز بهتر زیستن انسان نبوده است و آنچه باعث شده است  دستاورد های علمی در برخی جاها بر علیه انسان ها باشد نبود تزکیه در

بشر و عدم همراهی تزکیه و علم بوده است و این مهم را قرآن کریم مورد توجه ویژه قرار داده آنجائی که می فرماید

هُوَ الَّذی بَعَثَ فی الاُمیین رسولاً مِنهُم یتلوا علیهم آیاته و یُزکِّیهم و یُعَلِّمُهُم الکتابَ و الحکمه (جمعه -2)

و قرآن کریم تزکیه را مقدم بر تعلیم گرفته است  حضرت امام خمینی (ره) در اهمیّت تزکیه برای اینکه دستاورد های علمی

باعث انحطاط انسان نشود می فرمایند اگر تزکیه نباشد علم توحید هم بدرد نمی خورد . و شهید مطهری در توصیف علم بدون تقوی آن را تیغی در دست زنگی مست میداند کما اینکه  دینداری بدون علم را نیز خطر ناک می داند خلاصه اینکه آنچه در رابطه با علم برای انسان ضرر دارد استفاده ی بی تقوایان از علم است نه خود علم

و رابعاً کمتر به این موضوع پرداخته شده است که پیشرفت علمی در تمدن جدید با بهره گیری از معلومات دانشمندان اسلامی همچون ابن سینا ، ابو ریحان ، فارابی، خواجه نصیر و........... همراه بوده است . 

 و اگر تمدن را بخواهیم با پیشرفت های علمی مترادف بگیریم این تمدن منحصر در اروپا و مسیحیت نخواهد بود. پس بهتر است در این درس بین تمدن و رویدادهای سیاسی و اجتماعی  تمیز داده شود و پیشرفت علم ومحاسن آن در رشد و اعتلای بشر را با سوء استفاده ها از دستاورد های آن در هم نیامیخت تا این برداشت نشود که دین با تمدن در ستیز است و یا علم ضمن داشتن مزایا پیامد های منفی هم خواهد داشت  که

همچون آفتاب روشن است که علم واقعی در خدمت کمال انسان است  و عالمان خشوع کنندگان در برابر خداوند هستند

اِنَّما یخشِی ا..... مِن عباده العلما. ( فاطر -28)        والسلام

محمد علی حاتمی دبیر معارف اسلامی دبیرستان های شهرستان الیگودرز